ChatGPT, Claude hay Gemini đang ngày càng trở thành công cụ quen thuộc trong học tập, công việc và cả việc kiểm chứng thông tin trên Internet. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới từ Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) cho thấy việc phụ thuộc quá nhiều vào chatbot AI có thể làm suy giảm khả năng tư duy phản biện của người dùng theo thời gian.
Trong nghiên cứu kéo dài bốn tuần với 67 người tham gia, các nhà khoa học yêu cầu người dùng xác định tính xác thực của nhiều hình ảnh và tiêu đề tin tức, cả khi có và không có sự hỗ trợ của chatbot AI. Kết quả cho thấy AI giúp tăng độ chính xác khoảng 21% trong ngắn hạn nhờ khả năng phát hiện các chi tiết bất thường mà người dùng dễ bỏ qua.
Tuy nhiên, đến cuối nghiên cứu, những người thường xuyên dựa vào AI lại có kết quả đánh giá độc lập thấp hơn khoảng 15,3% so với ban đầu. Các nhà nghiên cứu cho rằng điều này có thể tạo ra “ảo tưởng năng lực”, khi người dùng cảm thấy mình hiểu biết hơn nhưng thực tế đang phụ thuộc vào công cụ hỗ trợ.
Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng cần thận trọng khi diễn giải kết quả. Nghiên cứu chỉ thực hiện trên 67 người trong thời gian ngắn, chưa đủ để khẳng định AI làm suy giảm tư duy phản biện về lâu dài. Bên cạnh đó, tác động còn phụ thuộc vào cách chatbot được thiết kế. Những hệ thống chỉ đưa ra đáp án có thể khiến người dùng thụ động, trong khi các AI biết đặt câu hỏi gợi mở lại có thể giúp rèn luyện khả năng phân tích.
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh AI nên được xem là công cụ hỗ trợ tư duy thay vì thay thế tư duy. Trong thời đại tin giả và nội dung do AI tạo ra ngày càng phổ biến, thách thức lớn nhất có thể không phải là AI trở nên thông minh hơn, mà là con người có còn duy trì được thói quen kiểm chứng và suy nghĩ độc lập hay không.
